Nişasta Bazlı Şeker Üretim Kotalarına Karşı Mücadelemiz

      NBŞ Kotalarının % 50 Arttırılmasına Karşı Açılan Davalar

  • AB ülkelerinde yüzde 2 olan tatlandırıcıların payının Türkiye’de yasa ile yüzde 10 gibi yüksek bir oranda belirlenmiş olmasına karşın her yıl Bakanlar Kurulu’nca rutin bir şekilde NBŞ kotalarının yüzde 50 arttırılması, sektörde pancar şekeri aleyhine dengeleri bozmakta, pancar şekerinin Pazar payını daraltarak stok oluşumuna neden olmakta ve üretimine darbe vurmaktadır.
  • Her ne kadar pancar şekeri kotasıyla ilişkilendirmeksizin yapılmakta ise de, kota artırımı ile NBŞ üretimi fiili olarak pancar şekeri üretiminin % 17’sine ulaşmaktadır.
  • Bakanlar Kurulu’nun 29.11.2005 tarih ve 2005/9670 sayılı kararı ile nişasta bazlı şeker kotalarının 2005/2006 pazarlama yılı için de yüzde 50 oranında arttırılması üzerine Sendikamızca 28 Aralık 2005 tarihinde söz konusu Bakanlar Kurulu kararının iptali ve yürütmenin durdurulması istemiyle Danıştay’da dava açılmıştır.
  • Danıştay 13. Dairesi’nin talebimizi reddetmesi üzerine, Sendikamızca bir üst mahkeme olan Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu’na itiraz edilmiştir. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, Sendikamızın itirazını yerine bularak, 6.7.2006 tarih ve 2006/743 sayılı kararı ile Bakanlar Kurulu’na tanınan nişasta bazlı şeker kotasını yüzde 50 arttırma veya eksiltme yetkisinin rutin bir yetki hükmü olarak algılandığı ve her yıl kotanın arttırılması yönünde kullanıldığı, dolayısıyla bu durumun söz konusu kararları yetki yönünden hukuka aykırı kıldığı ve yasama yetkisinin devredilemezliği kuralını ihlal ettiği gerekçesiyle, nişasta bazlı şeker kotasının yüzde 50 arttırılmasına ilişkin söz konusu bakanlar kurulu kararı ve diğer işlemlere ilişkin yürütmenin durdurulmasına karar vermiştir.
  • Bu karara rağmen, 27.01.2007 tarih ve 26416 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan 2007/11561 sayılı BKK ile 2006/2007 pazarlama yılı için de NBŞ kotaları yine % 50 arttırılmıştır. Sendikamızca derhal harekete geçilerek 29.1.2007 tarihinde söz konusu BKK’nın iptali ve yürütmenin durdurulması istemiyle Danıştay’da yeniden dava açılmış olup, davamızın görüşülmesine Danıştay 13. Dairesi’nde devam olunmaktadır.
  • Davayla ilgili ilk incelemesini tamamlayan Danıştay 13. Dairesi, söz konusu Bakanlar Kurulu kararı ile bu karara dayanak gösterilen Sanayi ve Ticaret Bakanlığı ile Şeker Kurumu işlemlerinin yürütmesi durdurmuştur.
  • Kararda, Bakanlar Kurulu'nun bu oranı kurumun görüşünü alarak yüzde 50'sine kadar artırmaya ve eksiltmeye yetkili olduğu, ancak bu takdir yetkisinin, hangi hallerde, hangi ölçülerde kullanılacağının kanunla açıkça düzenlenmediği ifade edilmiş ve Bakanlar Kurulu'nun kota artırımına ilişkin kararlarının idari yargı denetimine tabi olduğu hatırlatılmıştır.
  • Dairenin kararında, nişasta kökenli şeker için ayrılan kotanın yüzde 50 oranında artırılmasını öngören Bakanlar Kurulu Kararı’nda gerekçe olarak, ''sektörün önceki yıllarda olduğu gibi nişasta kökenli şeker kotalarının artırılması yönünde bir beklentisinin bulunması ve nişasta kökenli şeker üreten şirketlerin 2002/2003, 2006/2007 pazarlama yılları ilk 3 aylık satış verilerinde geçmiş yıllara oranla bir pazar daralması tespit edilememesine karşın yurt içi satışların düşmesi''nin gösterildiği belirtilmiştir.
  • Ancak nişasta kökenli şeker üreticilerinin yurt içi satışlarının, dava konusu pazarlama yılından önceki yıllardaki ilk üç aylık satış rakamlarının 109.0 ve 101.2 bin ton olduğu dönemlerde de şeker kotası artırıldığı ifade edilen kararda, davalı Başbakanlık, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı ile Şeker Kurumu'nun, 65.3 bin ton şeker satışı nedeniyle pazarda daralma olduğundan bahisle şeker kotasını yüzde 50 oranında artırmasına ilişkin gerekçesinin hukuken kabul edilebilir bulunmadığı vurgulanmıştır.
  • Dairenin kararında ''Gerçekte bir şeker ihtiyacının bulunup bulunmadığı ya da şeker kotalarının artışının mevcut ülke şeker stoklarına yapacağı etkisi araştırılmaksızın her yıl düzenli olarak nişasta kökenli şeker kotalarının artırılması, şeker kanununun çıkarılış ve şeker piyasasını düzenlemek amacıyla kurulan Şeker Kurumunun kuruluş amacına aykırılık teşkil edeceğinden nişasta bazlı şeker kotasının yüzde 50 oranında artırımına ilişkin Bakanlar Kurulu kararında kamu yararı ve hizmet gereklerine uyarlık görülmemiştir.'' denilmiştir.
  • Dairenin kararında ayrıca, 4634 sayılı kanunun genel gerekçesine göre, Türkiye'deki şeker fabrikalarında halen 30 bin civarında işçi istihdam edildiği, binlerce çiftçi ailesinin geçimini pancar tarımıyla sağladığı belirtilmiştir. Kanun metninde de bu amaç doğrultusunda nişasta kökenli şeker için belirlenecek toplam (A) kotasının, ülke toplam (A) kotasının yüzde 10'unu geçemeyeceğinin hükme bağlandığı hatırlatılan kararda, idare tarafından kota tahsisinin, kanunda da öngörülen amaca uygun yapılması gerektiği ifade edilmiştir.
  •  NİŞASTA BAZLI ŞEKERLER (NBŞ) SENDİKAMIZ TARAFINDAN AÇTIĞIMIZ DAVALAR
    1 ) 2005/2006 pazarlama yılı
    20.11.2005 tarih ve 2005/9670 SayılıBakanlar Kurulu Kararı ile 2005/2006 pazarlama yılı için NBŞ kotalarının % 50 oranında artırılmasına karar verilmiştir.
    28.12.2005tarihinde Bakanlar Kurulunun kararına karşı sendikamız  yürütmenin durdurulması istemiyle Danıştay İdaresi’nde dava açmıştır.
    24.04.2006 tarih ve 2005/10161 Sayılıkararı ile Danıştay 13.Dairesi tarafından yürütmenin durdurulması ile ilgili açtığımız Davanın reddine karar verilmiştir. Bunun üzerine sendikamız tarafından tekrar Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu’na itiraz etmiştir. Danıştay İDDK’ da 7 Temmuz 2006 tarihli kararı ile, artırım kararını hukuka aykırı bularak yürütmenin durdurulmasına hükmetmiştir.
    24.06.2008 tarihindeDanıştay 13. Dairesinin 2005/10161 esas, 2008/5033 karar sayılı kararıyla dava karar bağlanmıştır.
    2 ) 2006/2007 yılı pazarlama yılı
    27.01.2007 tarihli Resmi Gazete’de yayınlanan 2007/11561 Sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile 2006/2007 pazarlama yılı için NBŞ kotalarının % 50 oranın da arttırılmasına karar verilmiştir.
    Bunun üzerine 29.01.2007 tarihinde sendikamız Bakanlar Kurulu Kararının iptal ve yürütmenin durdurulması istemiyle Danıştay 13. Dairesinde dava açılmıştır.
    15.05.2007 tarihindeDanıştay 13. Dairesi 2007/1023 esas nolu kararı ile artırım işlemini hukuka aykırı bularak yürütmenin durdurulmasına karar vermiştir.
    Danıştay 13. Dairesinin 24.06.2008 tarih ve 2007/1023 esas, 2008/5022 karar sayılı kararı ile dava esastan sonuçlanmıştır.
    3 ) 2007/ 2008 pazarlama yılı
    03.10.2007tarihinde sendikamız tarafından, 2007/2008 NBŞ kotalarının tespitinde Danıştay 13. Dairesi ile Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu’nun vermiş olduğu kararlarının dikkate alınması talebiyle Başbakanlığa sendikamız tarafından yazı yazıldı.
    09.04.2008tarihinde Sendikamız tarafından aynı talebi içeren ikinci bir yazı yeniden Başbakanlığa, Maliye Bakanlığı’na Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’na aynı zamanda Özelleştirme İdaresi Başkanlığı ve Şeker Kurumu’na gönderilmiştir.
    25.04.2008 tarihli Resmi Gazete’ de   yayımlanan 2008/13525 SayılıBakanlar Kurulu Kararı ile tüm yargı kararlarına ve sendikamız   tarafından gönderilen yazışma-lara rağmen NBŞ kotasının 2007 ve 2008 pazarlama yılı için % 35 oranında arttırılmasına  karar verilmiştir.
    Danıştay 13. Dairesi, 2008/4052 E. Sayılı dosyada verdiği 10.10.2008 tarihli kararı ile yürütmenin durdurulmasına karar vermiştir.
    25.04.2008tarihinde sendikamız tarafından söz konusu Bakanlar kurulu Kararı’nın iptali ve yürütmenin durdurulması istemiyle yeniden dava açılmıştır.
    10. 10. 2008 tarihve Esas 2008/4052 Sayılı yürütmenin durdurulması kararının Danıştay 13. Dairesi tarafından talebimizin reddedilmesi üzerine sendikamız tarafından 15.07.2009 tarihinde Danıştay İdari Dava Daireleri kurulu’na itiraz edildi.
    22.01.2009tarihinde  T.C. Şeker Kurumu’na sendikamızca yıllık olarak belirlenen NBŞ  kotası ile ilgili Danıştay 13. Dairesi ile Danıştay İdari  Dava Daireleri Kurulu Kararları ve kamu yararına aykırı istem  ve taleplerin değerlendirilme dışı bırakılması talepli yazı yazıldı.
                   AİHM’e  yapılan başvurumuz.
    4 )04.08.2008tarihinde sendikamızın yapmış olduğu başvurulara rağmen NBŞ kotasının yükseltilmesi ve Avrupa İnsan Hakları               Sözleşmesinin 6. ve 13. Maddelerinin ihale nedeniyle, NBŞ kotası ile ilgili olumsuzluğun uzun vadede değişmesi ve yargı kararlarının               etkinliğinin artırılmasının sağlanabilmesi için AİHM’ e başvuru yapılmıştır.Başvurumuz halen AİHM tarafından incelenmektedir.
    5) 2009/2010 Pazarlama Yılı
    27.03.2009 tarihinde 2009/2010pazarlama yılında nişasta kökenli şeker kotasının, ülke toplam ( A )  kotası olarak belirlenen kotanın  % 10’ u olarak 270 bin 900 ton olarak belirlenmesine dair Şeker Kurulu kararının iptali ve yürütmenin durdurulması istemi ile Danıştay 13. Dairesine dava açılmıştır.
    28.04.2009 tarihinde Danıştay 13.Dairesi’nin 2009/2290 sayılı kararı ile davanın; davalı idarenin birinci savunması alındıktan sonra veya yasal savunma süresi geçirildikten sonra incelenmesine karar verilmiştir.
     06.07.2009 tarihinde Danıştay 13. Dairesi tarafından verilen 2009/2290 sayılı karar ile yürütmenin durdurulması talebimiz reddedilmiştir.
    22.07.2009 tarihinde Danıştay 13. Dairesi tarafından verilen yürütmenin durdurulması isteminin reddi kararına itiraz edilmiştir. İtiraz Danıştay İDDK tarafından reddedilmiştir.
    6)2008/2009 Pazarlama Yılı
     05.06.2009 tarihinde 2008/2009pazarlama yılında nişasta kökenli şekerler için Şeker Kurulu tarafından ayrılan kotanın % 25 oranında arttırılmasına dair 2009/15017 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile   dayanak diğer İdare kararlarının duruşmalı olarak yapılacak yargı sonunda iptali ile dava sonuna kadar yürütmenin durdurulması istemi ile Danıştay 13. Dairesinde dava açılmıştır.
    05.10. 2009 tarihinde Danıştay 13. Dairesinin 2009/3661 Esas noluara kararı ile 2008/2009 pazarlama yılında nişasta kökenli şekerler için şeker kurulu tarafından ayrılan kotanın % 25 oranında artırılmasına dair 2009/15017 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile dayanak diğer idare kararlarının duruşmalı olarak yapılacak yargılama sonucunda iptali ile dava sonuna kadar yürütmenin durdurulması istemli davamıza artış oranlarının nasıl belirlendiği hususlarını içeren rapor istenmiştir. Sendikamızın talebinin bundan sonra incelenmesine karar verilmiştir.
    26.10.2009 tarihinde Danıştay 13. Daire’si yürütmenin durdurulması isteminin reddine karar vermiştir.  Bu karara 16.11.2009 tarihli dilekçe ile itiraz edilmiştir.
    7) 2010/2011 Pazarlama Yılı
    31.12.2010 tarihlidilekçelerle Başbakanlık, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı ile Şeker Kurumu’na yapılan başvurularla; Danıştay 13. Dairesine 2010/1489 E. Sayılı dosyasında verilen 21.09.2010 tarihli karar gereği gözetilerek 2010/2011 pazarlama yılı NBŞ kotasının yüzde 50 oranında azaltılarak uygulanması isteminde bulunulmuştur.
    NBŞ kotası artırımı; 27979 Sayı ve 29.06.2011 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Bakanlar Kurulu Kararı ile yüzde 50 oranında gerçekleşmiştir.
    2010/2011 Pazarlama yılına ilişkin 4634 sayılı Şeker Kanunu’nun 3’üncü maddesine dayalı olarak, ilgili pazarlama yılında nişasta kökenli şekerler (NBŞ) için Şeker Kurulu tarafından ayrılan kotanın, yüzde 50 oranında arttırılmasına dair 31.01.2011 tarih ve 2011/2003 sayılı Bakanlar Kurulu kararının, karara dayanak olan Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’nın 11.01.2011 tarih ve 44 sayılı kararı ile tarih ve sayısı belirtilmeyen Şeker Kurulu kararının iptaline vedava sonuna kadar yürütmenin durdurulması istemi ile dava açılmıştır.
    16.11.2011 tarihindeyürütmesi durdurulmuştur. Anılan karar ile 2010-2011 pazarlama yılı NBŞ kotasının yüzde 50 oranında arttırılmasına dair idare kararı hukuka aykırı bulunmuştur.
    8) Sendikamız tarafından 2011/2012 pazarlama yılı NBŞ kotasının Şeker Kanunu hükümleri çerçevesinde yüzde 50 oranında azaltılmasına karar verilmesini; hukuka, kamu yararına aykırı olarak kotanın yeniden arttırılması halinde bireysel olarak mali ve hukuki sorumluluk da içerir bütün hukuki yollara başvurulacağını içerir yazı,  Şeker Kurumu’na bildirilmiştir.
    9) 2011/2012 pazarlama yılına ilişkin olarak 244.400 ton olarak belirlenenNBŞ kotası; 28296 Sayıve 18.05.2012 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Bakanlar Kurulu Kararı ile yüzde 35 oranında arttırılmıştır.