Özelleştirmenin Stoklar Üzerindeki Etkisi


* Bugün ülkemizde kişi başına şeker tüketimi yıllık 32,7 kg, buna göre ülkemizin yıllık şeker ihtiyacı, emniyet stokları dahil en az 2,5 milyon ton civarındadır.
* Ancak kotalı üretim sistemine geçilen 1998 yılında 20,4 milyon ton olan pancar üretimi, günümüzde 13 - 14 milyon tona, şeker üretimi ise 1,8 – 1,9 milyon tona kadar gerilemiştir.
* Ülke ihtiyacının çok altında şeker üretilmesine rağmen stok oluşumu engellenememektedir. Nitekim 1 Eylül 2006 itibariyle Türkşeker’de 42 bin tonu güvenlik stokları olmak üzere toplam 503.185 ton stok oluşmuş durumdadır.
* Bu stokların ve pancar şekeri pazarının daralmasının nedenleri şunlardır:
* Ülkemize sınırlardan ve deniz yolu ile 2005 yılında yaklaşık 1 milyon ton kadar kaçak şekerin girdiği, 2006 yılında ise 200 - 250 bin ton civarında kaçak şeker girişi olduğu tahmin edilmektedir. (Dünya şeker fiyatlarının 200 - 220 dolara kadar düştüğü yıllarda kaçak şeker miktarında önemli bir artış oluşurken, 2006 yılında biyoetanol üretimindeki artış yüzünden şeker arzındaki daralma nedeniyle dünya fiyatlarının 450 dolar seviyesinde gerçekleşmesi nedeniyle ülkemize giren kaçak şeker miktarında azalma olmuştur. Önümüzdeki dönemlerde biyoetanol üretiminin hızla artacağı, ayrıca AB şeker rejimi reformu nedeniyle de dünya şeker arzının daralacağı ve dünya şeker fiyatlarının daha da yükseleceği tahmin edilmektedir. Bu nedenle kaçak şekerin cazibesini yitireceği ve kaçak şeker girişlerinin tamamen duracağı düşünülmektedir.)
* AB ülkelerinde ortalama % 2 olan NBŞ kotası, ülkemizde Şeker Kanunu ile % 10 olarak belirlenmiş, ancak Bakanlar Kurulu Kararı ile her pazarlama yılında % 15 olarak uygulanmıştır.
* Kimyasal (sentetik) tatlandırıcı ithalatında beş yıl öncesine göre şeker eşdeğeri olarak yaklaşık 13 kat artış olmuştur. 2005 Yılı 9 aylık dönemde ise şeker eşdeğeri olarak ithalat miktarı 200 bin ton’a yaklaşmıştır. Ayrıca 150 bin ton şeker eşdeğeri kimyasal tatlandırıcının da kaçak olarak girdiği tahmin edilmektedir.
* Şeker Kurumu tarafından yapılan denetimlerde tespit edilen usulsüzlükler nedeniyle toplam 39 firmaya 132,4 trilyon liralık cezai işlem uygulanmıştır. Buna esas şeker miktarı 92 bin ton’dur. Nitekim geçen yıllarda NBŞ’lere tanınan 351 bin tonluk üretim kotasına rağmen, yurt içi satışların 450 bin tonu aştığı görülmüştür. KAÇAK ŞEKERİN ÜLKEMİZE MALİYETİ
* Kaçak şeker, kaçak üretim ve satış, NBŞ’lere sağlanan avantajlar ve yaygın kimyasal tatlandırıcı kullanımı nedeniyle, ülkemiz yılda yaklaşık
* pancarda 8 milyon ton,
* pancar şekerinde ise 1 milyon ton üretim kaybı yaşamaktadır.
* Ülke tüketiminin yarısına yakın olan bu miktarda şekerin üretilmemesinin ekonomik boyutunun çok iyi değerlendirilmesi gerekmektedir.
* 1 milyon ton şeker üretilememesi nedeniyle;
* 2 milyon dönümde pancar tarımı yapılamamaktadır.
* 200 bin çiftçi ailesi pancar tarımından dışlanmaktadır.
* Tarımda 1 milyon 600 bin, sanayide 260 bin adam/gün olmak üzere toplam 1 milyon 800 bin adam/gün istihdam kaybı meydana gelmektedir.
* Kırsal kesimde yaklaşık 1 milyar dolar gelir kaybı yaşanmaktadır.
* Kaçak şekerden dolayı yaklaşık 600 milyon dolar döviz kaybına neden olmaktadır.
* Ayrıca bu rakamlara, pazarlama olanaklarını genişletmek amacıyla yurtiçi firmaların % 17 – 18’lere varan oranda fiyat kırarak maliyetin altında satış yapmalarından dolayı katlandıkları zararlar da eklenmelidir.
* Nitekim yıllık 3 milyar dolar ekonomik büyüklüğü olan sektörde kayıt dışı faaliyetlerin sektör büyüklüğünün yarısına yaklaşması, hemen hemen 1,5 milyar dolar civarında ekonomik kayıp anlamına gelmektedir. Şeker - İş Araştırma Grubu